Skip to content

08 行列式

行列式的公理化定义

定义

数域 \(\mathbb{F}\) 上的一个 \(n\)行列式是取值于 \(\mathbb{F}\)\(n\)\(n\) 维向量 \(\alpha_1, \alpha_2, \dots , \alpha_n \in \mathbb{F}^n\) 的一个函数,且 \(\forall \alpha_i , \beta_i \in \mathbb{F}^n\)\(\forall\lambda \in \mathbb{F}\),满足下列规则:

  1. (齐性) \(D(\alpha_1, \dots , \lambda\alpha_i , \dots , \alpha_n) = \lambda D(\alpha_1, \dots , \alpha_i , \dots , \alpha_n);\)
  2. (加性,与 1 合称线性性) \(D(\alpha_1, \dots , \alpha_i + \beta_i , \dots , \alpha_n) = D(\alpha_1, \dots , \alpha_i , \dots , \alpha_n) + D(\alpha_1, \dots , \beta_i , \dots , \alpha_n);\)
  3. (反对称性) \(D(\alpha_1, \dots , \alpha_i , \dots , \alpha_j , \dots , \alpha_n) = −D(\alpha_1, \dots , \alpha_j , \dots , \alpha_i , \dots , \alpha_n);\)
  4. (规范性) \(D(e_1, e_2, \dots , e_n) = 1.\)
行列式的简单性质
  1. 若行列式有一列为零向量,则行列式的值等于 0.
  2. 若行列式有两列元素相同,则行列式的值等于 0.
  3. 若行列式有两列元素成比例,则行列式的值等于 0.
  4. 对行列式做倍加列变换,行列式的值不变.
  5. \(\alpha_1, \alpha_2, \dots , \alpha_n\) 线性相关,则 \(D(\alpha_1, \alpha_2, \dots , \alpha_n) = 0.\)
上三角矩阵的行列式

上三角矩阵的行列式的值等于其主对角线元素之积,即对任意矩阵

\[ A = \begin{pmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ 0 & a_{22} & \cdots & a_{2n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ 0 & 0 & \cdots & a_{nn} \end{pmatrix}, \]

\(|A| = \prod_{i=1}^n a_{ii}\).

行列式的逆序数定义

引入

给定一个行列式

\[ |A| = \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ a_{21} & a_{22} & \cdots & a_{2n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix}, \]

\(A = (\alpha_1, \ldots, \alpha_n)\),并记 \(e_i\)\(n\) 维单位向量,即 \(e_i = (0, \ldots, 1, \ldots, 0)^T\),其中 \(1\) 在第 \(i\) 个位置。这样,行列式的第 \(j\) 列就可以表达为

\[ \alpha_j = a_{1j}e_1 + a_{2j}e_2 + \cdots + a_{nj}e_n = \sum_{i=1}^na_{ij}e_i. \]

根据行列式公理化定义的线性性质,有

\[ |A| = D(\alpha_1, \alpha_2, \ldots, \alpha_n) = D\left( \sum_{i=1}^na_{i1}e_i, \alpha_2, \ldots, \alpha_n \right) = \sum_{i=1}^na_{i1}D(e_i, \alpha_2, \ldots, \alpha_n). \]

对行列式 \(D(e_i, \alpha_2, \ldots, \alpha_n)\) 继续展开,由 \(\alpha_2 = \sum_{j=1}^na_{j2}e_j\),我们有

\[ D(e_i, \alpha_2, \ldots, \alpha_n) = \sum_{j=1}^na_{j2}D(e_i, e_j, \alpha_3, \ldots, \alpha_n). \]

于是 \(|A| = \sum_{i=1}^n \sum_{j=1}^na_{i1}a_{j2}D(e_i, e_j, \alpha_3, \ldots, \alpha_n)\)。不断展开,我们最终得到

\[ |A| = \sum_{k_1, k_2, \ldots, k_n} a_{k_1}a_{k_2}\cdots a_{k_n}D(e_{k_1}, e_{k_2}, \ldots, e_{k_n}). \]

行列式 \(D(e_{k_1}, e_{k_2}, \ldots, e_{k_n})\) 在某对 \(k_i, k_j\) 重复时的值为0,所以在不为0的项中,\((k_1, k_2, \ldots, k_n)\) 必定是 \((1, 2, \ldots, n)\) 的一个全排列,即在 \(k_1, k_2, \ldots, k_n\) 中,\(1, 2, \dots, n\) 中每个数都出现且仅出现一次。因此 \(D(e_{k_1}, e_{k_2}, \ldots, e_{k_n}) = \pm 1\).可表达为

\[ |A|=\sum_{(k_1,k_2,\ldots,k_n)\in S_n}(-1)^\varepsilon a_{k_11}a_{k_22}\cdots a_{k_nn}. \]
定义:逆序数

\((k_1, k_2, \dots , k_n) \in S_n\),如果 \(i < j\)\(k_i > k_j\),则称 \(k_i , k_j\) 是这个排列的一个逆序对,排序中所有逆序对的总数称为这个排列的逆序数,记作 \(\tau (k_1, k_2, \dots , k_n)\).

求法:设排列为 \((k_1, k_2, \dots , k_n)\),那么我们先看 \(k_1\) 后面有多少个数比 \(k_1\) 小,然后看 \(k_2\) 后面有多少个数比 \(k_2\) 小,以此类推,最后将所有这些数相加即可.

定义:奇排列和偶排列

如果一个排列的逆序数是偶数(包括零),则称这个排列是偶排列;如果一个排列的逆序数是奇数,则称这个排列是奇排列.

性质
  1. \((k_1, k_2, \dots , k_n) \in S_n\),若将 \(k_i\)\(k_j\) 交换,其余数不动,那么排列的奇偶性会改变;
  2. \(n \ge 2\),则 \(S_n\) 中奇排列和偶排列的个数相等.
引理

\((k_1, k_2, \dots , k_n) \in S_n\),则通过 \(\tau (k_1, k_2, \dots , k_n)\) 次相邻对换可以将 \((k_1, k_2, \dots , k_n)\) 变为 \((1, 2, \dots , n)\),因此 \(\varepsilon = \tau (k_1, k_2, \dots , k_n)\).

行列式的逆序数定义

\[ |A| = \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ a_{21} & a_{22} & \cdots & a_{2n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{vmatrix}, \]

\[ |A| = \sum_{(k_1, k_2, \ldots, k_n) \in S_n} (-1)^{\tau(k_1, k_2, \ldots, k_n)} a_{k_1 1} a_{k_2 2} \cdots a_{k_n n}. \]

行列式的递归式定义

定义:余子式和代数余子式

\(n\) 阶行列式 \(D = |a_{ij} |_{n\times n}\)中,去掉元素 \(a_{ij}\) 所在的第 \(i\) 行和第 \(j\) 列的所有元素而得到的 \(n − 1\) 阶行列式称为元素 \(a_{ij}\) 的余子式,记作 \(M_{ij}\),并把数 \(A_{ij} = (−1)^{i+j}M_{ij}\) 称为元素 \(a_{ij}\) 的代数余子式.

注:行列式、余子式、代数余子式虽然在名称中含有“式”,但实际上都是值.

定义:行列式的递归式定义

\(D = |a_{ij}|_{n \times n}\),则

\[ D = \sum_{k=1}^{n} a_{kj} A_{kj} = a_{1j} A_{1j} + a_{2j} A_{2j} + \cdots + a_{nj} A_{nj} \quad j = 1, 2, \ldots, n \]
\[ D = \sum_{k=1}^{n} a_{ik} A_{ik} = a_{i1} A_{i1} + a_{i2} A_{i2} + \cdots + a_{in} A_{in} \quad i = 1, 2, \ldots, n \]

注:上面两式分别称为 \(D\) 对第 \(j\) 列的展开式和 \(D\) 对第 \(i\) 行的展开式.

定理

\(n\) 阶行列式 \(D = |a_{ij}|_{n \times n}\) 的某一行(列)元素与另一行(列)相应元素的代数余子式的乘积之和等于 0,即

\[ \sum_{k=1}^{n} a_{kj} A_{ki} = a_{1j} A_{1i} + a_{2j} A_{2i} + \cdots + a_{nj} A_{ni} = 0 \quad (j \neq i) \]
\[ \sum_{k=1}^{n} a_{jk} A_{ik} = a_{j1} A_{i1} + a_{j2} A_{i2} + \cdots + a_{jn} A_{in} = 0 \quad (j \neq i) \]

行列式的基本性质

\(A, B \in \mathbb{F}^{n \times n}, \, k \in \mathbb{F}\),则

  1. 一般情况下,\(|A \pm B| \neq |A| \pm |B|\)
  2. \(|kA| = k^n |A|\)
  3. 初等矩阵行列式(注意初等矩阵不分行列,左乘右乘区分初等行列变换):\(|E_{ij}| = -1, \, |E_i(c)| = c, \, |E_{ij}(k)| = 1;\)
  4. \(|AB| = |A||B|, \, |A^k| = |A|^k;\)
  5. \(A\) 可逆 \(\Longleftrightarrow |A| \neq 0\)
  6. \(|A^T| = |A|;\)
  7. 上、下三角矩阵行列式均为主对角线元素的乘积;
  8. 若 A 可逆,则 \(|A^{−1}| = |A|^{−1}\) .

伴随矩阵

称矩阵

\[ A^* = \begin{pmatrix} A_{11} & A_{21} & \cdots & A_{n1} \\ A_{12} & A_{22} & \cdots & A_{n2} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ A_{1n} & A_{2n} & \cdots & A_{nn} \end{pmatrix} \]

\(A\)伴随矩阵,其中 \(A_{ij}\) 是元素 \(a_{ij}\) 的代数余子式.

注:\(A^∗\) 中代数余子式的下标排列顺序与 \(A\) 中元素的下标排列顺序不同,与 \(A^T\) 相同.

伴随矩阵的性质
  1. \(AA^* = A^*A = |A|E\),若 \(A\) 可逆,则有 \(A^{-1} = |A|^{-1}A^*\)\(A^* = |A|A^{-1}\)\((A^*)^{-1} = (A^{-1})^* = |A|^{-1}A\).
  2. \(|A^*| = |A|^{n-1}\),无论 \(A\) 是否可逆.
  3. \((AB)^* = B^*A^*\)\((A^T)^* = (A^*)^T\)\((kA)^* = k^{n-1}A^*\),( \(A\)\(B\) 可逆时利用1.的证明).
  4. \(A\) 可逆时,\((A^*)^* = |A|^{n-2}A\)\(|(A^*)^*| = |A|^{(n-1)^2}\)(本题结论可以推广到更多重的伴随矩阵).
  5. 对正整数 \(k\)\((A^k)^* = (A^*)^k\).
\[ r(A^*) = \begin{cases} n & r(A) = n \\ 1 & r(A) = n - 1 \\ 0 & r(A) < n - 1 \end{cases} \]

行列式秩

定义:矩阵子式

矩阵 \(A = (a_{ij})_{m \times n}\) 的任意 \(k\) 行(\(i_1 < i_2 < \cdots < i_k\) 行)和任意 \(k\) 列(\(j_1 < j_2 < \cdots < j_k\) 列)的交点上的 \(k^2\) 个元素排成的行列式

\[ \begin{vmatrix} a_{i_1 j_1} & a_{i_1 j_2} & \cdots & a_{i_1 j_k} \\ a_{i_2 j_1} & a_{i_2 j_2} & \cdots & a_{i_2 j_k} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i_k j_1} & a_{i_k j_2} & \cdots & a_{i_k j_k} \end{vmatrix} \]

称为矩阵 \(A\) 的一个 \(k\) 阶子式,若子式等于 0 则称 \(k\) 阶零子式,否则称非零子式.当 \(A\) 为方阵且 \(i_t = j_t\)\(t = 1, 2, \ldots, k\))(即选取相同行列)时,称为 \(A\)\(k\)主子式。若 \(i_t = j_t = t\)\(t = 1, 2, \ldots, k\)),称为 \(A\)\(k\)顺序主子式(取前 \(k\)\(k\) 列的左上角主子式).

定义:行列式秩

矩阵 \(A\) 的非零子式的最高阶数 \(r\) 称为 \(A\) 的行列式秩.

定理

矩阵 \(A\) 的秩 \(r(A) = r \Leftrightarrow A\) 的行列式秩为 \(r\).

定义

矩阵 \(A\) 的非零子式的最高阶数 \(r\) 称为矩阵 \(A\) 的秩,记为 \(r(A)\).